• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://tr-tr.facebook.com/tibbibitkileridogrukullanmarehberi
  • https://twitter.com/bitkisandigi


VAKİT IHLAMUR VAKTİ

Bu yazımız Buğday Ekolojik Yaşam Rehberi Sonbahar 2015 sayısı ve CosmiLife Dergisi 2. sayısında yayımlanmıştır.

GÜZEL IHLAMUR, GÜZELLEŞTİREN IHLAMUR

Ben sana çiçeklerle geleceğim.. / Ihlamurlar çiçek açtığı zaman.” Bahattin Karakoç

Semtleri, sokakları ıhlamurla isimlendirmemiz Anadolu’muzun ıhlamurla ne kadar hemhal olduğunu da gösteriyor. Çiçek açtığında ıhlamurlar yakınından geçip kokusundan nasiplenmek istemeyenimiz yoktur. Ihlamur çiçeği kokusu hepimizde sevgi duygularını çağrıştırıp kalplerimizi latifleştiriyor. Sanırım bu sebeple içinde ıhlamur geçen şiirler de kokusu gibi bizi mest ediyor.

Kokusu kadar çiçeklerinin güzelliği ile de meşhur olan ıhlamur, şifalı bitkiler söz konusu olduğunda ilk akla gelen bitkilerden. Ihlamur çayı olmayan cafe, kahvehane ve hane neredeyse yok diyebiliriz. 



 Latince adının (Tilia L.) Yunanca “tilos – lif” kelimesinden geldiği düşünülmektedir.  Herodot, ıhlamuru bazı uygarlıkların dini törenlerde kullandıklarını belirtmiştir. Slavlar ve Germenler için de kutsal sayılan ağaçlardan olduğu için çocuğu dünyaya gelenlerin kısmetleri için ıhlamur diktikleri belirtilmektedir.

Dünyada Ihlamur cinsine ait 35 tür yetişmektedir. Avrupa ve Kuzey Amerika’da kültürü yapılmaktadır. Ülkemizde 3 türü doğal olarak yetişmekte ve ormancılık tarımı kapsamında Karadeniz bölgesinde tarımı yapılmakta ve park ve bahçelerde, refüjlerde, alle yollarında peyzaj amaçlı yetiştirilmektedir. Park ve Bahçelerde yetiştirilen ve ülkemizde doğal olarak yetişmeyen tür, küçük yapraklı ıhlamur (Tilia cordata)’ türüdür.

Ülkemizde yetişen ıhlamur türlerini ve ayırt edici özelliklerini şöyle özetleyebiliriz:

Kafkas ıhlamuru (Tilia rubra subsp. caucasica): Yapraklarının iki yüzeyi de yeşil ve tüysüzdür.

Büyük yapraklı ıhlamur, yaz ıhlamuru (Tilia platyphyllos): Yaprakları büyük ve yaprak alt yüzeyi gümüşi tüylerle kaplıdır.

Gümüşi ıhlamur, kış ıhlamuru (Tilia argentea, Syn: Tilia tomentosa): Yaprak alt yüzeyi gümüşsü yıldız biçimli tüylerle kaplıdır.

FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı) 2003 verilerine göre ıhlamur tarımında Meksika 141.005 hektarla 1. sırada, Hindistan 116.000 hektarla 2. Sırada yer almaktadır. Orman Bakanlığı verilerine göre ülkemizde 18.125 hektar alanda doğal olarak yetişmektedir.

Nasıl Yetiştirilir?

Ihlamur, besin maddesince zengin, gevşek yapılı, nemli topraklarda iyi gelişim gösterir. Ilıman iklimlerde iyi gelişim gösteren ıhlamur sıcağı sever. Dona duyarlı olup soğuk iklimlerde yetişebilen türleri de bulunur.

 Ihlamur tohum, kök sürgünleri, kök çeliği ve dal çelikleriyle yetiştirilir. Tohumla ekimde çimlenme engelini aşmak için önemli bir nokta tohumların tam kahverengileşmeden toplanması (sonbaharda taze iken) ve hemen ekilmesi gerekiyor. Ağustos sonu tohum ekimi için uygun bir dönemdir.  Tohum ekiminin katlama ihtiyacı için orman fidanlıklarında olduğu gibi dış alana yapılması tavsiye edilir. Böylece kış şartlarına hem soğuk ihtiyacını karşılamış hem de katlama yapılmış olacağından çimlenme daha güçlü olacaktır. Çelikle üretimde kök çeliği gövde çeliklerine göre daha başarılıdır. Yine kök sürgünlerinden de kolayca çoğaltılabilir.

Toprağı koruyup su düzenini sağlayan ıhlamurun yaprakları kolay ayrıştığından dökülen yaprakların toprağın özelliklerini de iyileştirmektedir. Bu sebeple bahçelerimize mutlaka ıhlamur ağacı dikmekte fayda var.

Nasıl ve Ne Zaman Hasat Edilir?

Ihlamurun tedavide çiçekleri, yaprakları, odunundan elde edilen kömürü (tıbbi kömür (Tiliae carbo, linden charcoal) ve uçucu yağı kullanılır. En yaygın kullanılan kısmı çiçekleridir.

Tedavide kullanılacak ıhlamur çiçekleri farmakopelere kayıtlı olan “yaz ıhlamuru, büyük yapraklı ıhlamur” ve “küçük yapraklı ıhlamur” türlerinden elde edilmiş olması tercih edilir. Ihlamur çiçeklerinin açıldıktan sonra 4 gün içerisinde, öğle saatlerinde toplanmalıdır. Kuruyan çiçeklerin nem miktarı %9’u aşmamalıdır. İyice kuruduğundan emin olunan çiçekler temiz, gölge ve havadar bir yerde kurutularak serin, ışık görmeyen, nemsiz bir yerde bez torbalarda saklanmalıdır.


Hangi Kalitede Olmalıdır?

 Çiçek yaprakçığı bulunmayan sadece çiçeklerin (Tiliae flos) olduğu kısım ticarette “çiçek ıhlamur” adıyla bilinir ve birinci kalitedir. Çiçek ıhlamurda %1 oranında çiçek yaprakçığının bulunması kabul edilmektedir. Çiçek sapıyla uzun ince dile benzeyen çiçek yaprakçığı (brakte) birlikte kullanılan kısmı (Tiliae flos cum bractea) ticarette “yaprak ıhlamur” adıyla bilinir ve kalite açısından ikinci sınıftır. TSE’de ıhlamur standardı 3223 koduyla kayıtlıdır.

Toplama yapılacak alan -bütün tıbbi bitkilerin hasadı için geçerli olan- fabrikalara, otoyola, ilaçlanan tarlalara, atık su kenarlarına yakın olmamalıdır. Çiçeklerde haşerat, küflenme olmamalıdır.


Bileşiminde Hangi Etken Maddeler Bulunur?

Ihlamurda flavonoitler (kersitin, astragalin, rutin, hiperozit, tilirozit), müsilaj (arabino-galaktanlar), fenolik asitler (klorojenik, p-kumarik ve kafeik)  kumarinler, tanenler ve eser miktarda uçucu yağ (%0,02 – 0,1) bulunur. Yaz ıhlamurunda uçucu yağ % 0,05 oranında bulunmaktadır. Uçucu yağında linalol, geraniol, geranilasetat, farnesol, farnesilasetat, 1,8 sineol, 2-fenil alkol, benzoat ve alkanlar bulunur.


Nasıl kullanılmış, nerelerde kullanılabilir?

Kağıdın olmadığı dönemlerde kabukları yazı yazma aracı, Osmanlı döneminde İstanbul kayıkları yapımında kullanılmıştır.

 Ihlamur ağacı tıbbi ve kozmetikte kullanımının dışında, mobilya, süs eşyası, bağlama, gitar ve udların burguluk kısımlarının yapımında, peyzajda (alle yollarında, refüjlerde, parklarda), ayakkabı kalıplarında, oymacılıkta, kurşunkalem ve arı kovanı yapımında da kullanılmaktadır. Ayrıca ıhlamur popülasyonunun yoğun olduğu bölgeler de (Yalova, Artvin, Rize vd.) arıcılıkta değerlendirilmekte; elde edilen ballar “ıhlamur balı” olarak isimlendirilmektedir. 

Kozmetikte uçucu yağı, hidrosolü ve ekstraktı kullanılır.  CosIng (Avrupa Birliği Kozmetik İçerikleri Veritabanı) verilerine göre yatıştırıcı, yumuşatıcı, ferahlatıcı ve cilt çatlamaları için kullanılmaktadır. Çatlak oluşan ve soyulma görülen ciltler ıhlamur özlü krem ve losyonlar kullanılabilir.

Yaprakları özel tatlılarda ve sarmalarda kullanılır.

Eski hekimlerden Galen ve Plinius göz iltihapları, ağıziçi yaraları ve ayak çıbanları için kullanmış; Lonicerus odunundan elde edilen kömürü kan tükürme için önermiş; Leclerc çiçek çayını rahatlatıcı olarak kullanmış; Kneipp ise öksürük giderici ve balgam söktürücü olarak önermiştir.

Terletici ve bağışıklık sistemini uyarıcı, kuru öksürükte rahatlatıcı, göğüs yumuşatıcı, uykusuzluk ve asabiyet durumlarında yatıştırıcı olarak kullanılır.  Yüksek tansiyon, damar tıkanıklığı ve migren tedavisinde kullanılmaktadır.

Ihlamur ile hazırlanan banyo sinirsel gerginlikte ve migren ataklarında tavsiye edilir.

Ihlamurun çay için sadece çiçeklerini kullanmamız ve çay hazırlama yöntemi olarak kaynatılmaması gerektiğini hatırlatarak konumuzu sonlandıralım.

 

Dozaj

Çay olarak (infüzyon, sıcak haşlama) yetişkinler için günde 2-4 g kullanılabilir. 9-12 aylık bebeklerde 0,2 – 1 g; 1-4 yaş grubunda 1-2 gram kullanımı öneriliyor.

 

IHLAMURUN KOZMETİKTE KULLANIMI

Kozmetikte çiçeklerinden elde edilen uçucu yağı, hidrosolü ve ekstraktı kullanılır.

Çiçeklerinde bulunan müsilaj maddesi sebebiyle ciltte antienflamatuar, yumuşatıcı ve nemlendirici olarak kullanılır.

Ihlamur nemlendirici, cilt aydınlatıcı, yumuşatıcı, dinlendirici maskeler olarak kuru ve hassas ciltlere uygulanabilir. Ayrıca yatıştırıcı, ferahlatıcı ve cilt çatlamaları cilt temizleyici ürünlerle birlikte kullanılabilir.

Çatlak oluşan ve soyulma görülen ciltler ıhlamur özlü krem ve losyonlar kullanılabilir.

Ihlamur uçucu yağı eser miktarda bulunduğundan hidrosol şeklide kullanılır.

Ihlamur, bebek bakım ürünleri; ağız, yüz, vücut ve saç bakım ürünlerinde kullanılır. Duş jelleri, saç bakım şampuanları, cilt temizleme sütleri, diş macunları, cilt bakım kremlerinde ıhlamur kozmetikte yukarıda saydığımız etkileri sebebiyle kullanılabilir.

Ülkemizde satışı yapılan ıhlamur özlü ürünlerin yerli üretim olmadığını görüyoruz. Yerli kozmetik üreticilerimiz adı ve kendisi güzel ıhlamuru, güzelleştirme ürünlerinde kullanarak Anadolu’nun kıymetli bitkisi ıhlamurun değerlenmesine katkıda bulunabilir.

Uyarılar:

Kalp rahatsızlığı olanlar, hamile ve emzirenler hekime danışmadan ıhlamuru kullanmamalıdır. Bazı kişilerde alerji yapabildiği bildirilmiştir. İdrar söktürücü özelliği olduğundan idrar söktürücü ilaçlarla birlikte kullanıldığında dehidratasyon riski bildirilmiştir. Lityum kullananlarda kandaki lityum düzeyini arttırır.

Nazım Tanrıkulu

Hekim Sinan Tıbbi Bitkiler Araştırma Merkezi

www.nazimtanrikulu.com

Aralık 2015

Kaynakça:

  1. Baytop, T. Türkiye’de Bitkilerle Tedavi; Geçmişte ve Bugün. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 1999
  2. Demirezer, Ö. ve Ark. FFD Monografları Tedavide Kullanılan Bitkiler. MN Medikal & Nobel Tıp Kitabevleri. Ankara, 2011
  3. Hergen, G. En Son Bilimsel Verilerin Dışında Beslenme, Sağlık ve Hastalıkta Bitkiler, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2014
  4. Mete, O. Kabalcı Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi. Kabalcı Yayıları, İstanbul, 2010
  5. Özpay, Z. Ihlamurun (Tilia L.) Tohum ve Çelikle Yetiştirilmesi İmkanları Üzerin Araştırmalar. Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Araştırma Bülteni No: 2. Bolu, 1998
  6. Saltan, F. Z., Kozmetik Amaçla Kullanılan Tıbbi ve Aromatik Bitkiler ve İçerikleri. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2015
  7. Turna, İ., Ihlamur’un (Tilia L.) Doğu Karadeniz Bölgesi Agroforestry Uygulamalarında Kullanılabilirliği: Rize İli Örneği. ÇEV-KOR Dergisi Cilt 10 Sayı: 38 S.: 18-22. Trabzon, 2001
  8. Uslu, J., Ihlamur Sektör Profili. İstanbul Ticaret Odası. İstanbul, 2004
  9. Zeybek, U., Haksel M. Türkiye’de ve Dünyada Önemli Tıbbi Bitkiler ve Kullanımları. Zade Sağlık Yayınları, İzmir, 2010
  10. Bruno Burlando, Luisella Verotta, Laura Cornara, Elisa Bottini- Massa. Herbal Principles in Cosmetics: Properties and Mechanisms of Action. CRC Press. 2010
  11. CosIng: http://ec.europa.eu/growth/sectors/cosmetics/cosing/index_en.htm

 

  
8170 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Takvim
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi4
Bugün Toplam106
Toplam Ziyaret476847
AlışSatış
Dolar5.88745.9110
Euro6.49676.5227